Door Shanna Pettens

Herhaaldelijk handen wassen, dwangmatig voorwerpen sorteren of tellen, telkens opnieuw controleren of de deur op slot zit,… zijn voorbeelden van obsessief-compulsief gedrag. Naar schatting 1 tot 3% van de Nederlanders ervaart een onweerstaanbare drang om bepaalde handelingen uit te voeren. Wanneer deze personen hun ‘rituelen’ om één of andere reden niet kunnen volbrengen, veroorzaakt dit angst en spanning.

Een obsessieve-compulsieve stoornis – ook wel dwangneurose, obsessieve compulsive disorder of kortweg OCD genoemd – wordt gekenmerkt door terugkerende, ongewenste gedachten (obsessies) en herhaalde, dwangmatige handelingen (compulsies). In veel gevallen beseft de patiënt dat zijn of haar gedrag niet werkelijk nodig is, maar desondanks veroorzaakt het idee om ermee te stoppen een gevoel van controleverlies en paniek. 

OCD komt meestal tot uiting tijdens de jonge volwassenheid. Meestal zijn de symptomen in eerste instantie vrij onschuldig, maar naarmate de patiënt ouder wordt en in tijden van stress verergeren ze vaak. De aandoening kan het dagelijkse leven van de persoon die eraan lijdt ernstig verstoren: ten eerste kan het uitvoeren van de dwangmatige handelingen erg tijdrovend zijn en ten tweede kan de stoornis een negatieve impact hebben op relaties, werk of studie.  

Het stellen van de diagnose OCD vereist de nodige expertise, aangezien obsessieve gedachten bij heel wat psychiatrische stoornissen voorkomen. Bovendien kan oncontroleerbaar gedrag eveneens een kenmerk zijn van een andere aandoening, zoals het syndroom van Gilles de la Tourette. Tot slot gaat een obsessieve-compulsieve stoornis vaak gepaard met andere psychische problemen zoals depressie, eetstoornissen en angststoornissen.

Om te bepalen of er sprake is van een dwangneurose stelt de arts vragen aan de patiënt. In sommige gevallen wordt er ook een lichamelijk onderzoek of een bloedproef uitgevoerd om een fysieke oorzaak of drugs- of geneesmiddelenmisbruik uit te sluiten. De ernst van de ziekte wordt gewoonlijk gemeten op een numerieke schaal die de impact van de gedachten en de handelingen op het dagelijkse leven meet. 

Een obsessief-compulsieve stoornis is moeilijk te behandelen en blijft meestal levenslang bestaan. Psychologische begeleiding en cognitieve gedragstherapie kunnen ondersteuning bieden om bepaalde reacties op angst te leren veranderen. In veel gevallen wordt er bijkomend antidepressiva voorgeschreven. Deze medicatie kan de symptomen verlichten, maar heeft vaak ongewenste nevenwerkingen. Bovendien is er een aanzienlijke kans op herval wanneer de toediening stopgezet wordt. 

Positief effect van CBD en THC bij ratten

Verschillende onderzoeken hebben aangetoond dat zowel CBD als THC een positieve invloed hebben op de symptomen van OCD. Een onderzoeksteam van de University of Sao Paulo School of Medicine testte het effect van CBD op ratten. In dezelfde periode vond er een andere studie plaats waarbij de proefdieren THC toegediend kregen. De onderzoekers stelden vast dat beide cannabinoïden een remmende werking op OCD-symptomen hadden. 

De Braziliaanse onderzoekers onder leiding van Dr. Francisco Guimarães voerden een test uit waarbij de ratten eerst een stof toegediend kregen om paniekaanvallen op te wekken. Vervolgens gaven de onderzoekers de dieren knikkers die ze onmiddellijk begonnen te begraven. Een handeling die bij deze knaagdieren als een uiting van obsessief gedrag beschouwd wordt. 

Daarna kregen de ratten CBD toegediend om te kijken of dit gedrag zou afnemen. Uit de resultaten bleek dat zelfs een zeer lage dosis van de cannabinoïde ervoor zorgde dat de obsessief-compulsieve handelingen verminderden. De onderzoekers leidden hieruit af dat CBD een mogelijk anti-compulsief effect heeft. Bovendien bevestigde de studie de bevindingen uit eerdere proeven.

Veelbelovende resultaten

Het effect van CBD en THC op compulsief gedrag werd tot nog toe enkel onderzocht bij ratten, waardoor we de bevindingen niet volledig kunnen doortrekken naar mensen die aan een dwangstoornis lijden. Desalniettemin kunnen de vaststellingen veelbelovend genoemd worden. Hopelijk wordt er in de toekomst nog meer onderzoek gedaan naar de mogelijkheden van medicinale cannabis als natuurlijk alternatief voor antidepressiva bij de behandeling van obsessief-compulsieve stoornissen en andere psychiatrische aandoeningen.  

THC-olie maakt het leven van fibromyalgiepatiënten draaglijker

Door Shanna Pettens

(Ochtend)stijfheid, pijnlijke spieren en gewrichten zijn ongemakken die voornamelijk met (hoog)bejaarden geassocieerd worden. Nochtans zijn er ook jonge mensen en zelfs kinderen wiens dagelijks leven bemoeilijkt wordt door chronische pijnklachten en vermoeidheid. 

fibromyalgie en cannabis

In Nederland lijden naar schatting 340.000 personen aan fibromyalgie. Zo’n 80 à 90% van de patiënten zijn vrouwen. Waarom mannen minder vaak getroffen worden is vooralsnog onbekend. De ziekte wordt meestal vastgesteld in de leeftijdscategorie van 25 tot 45 jaar, maar de eerste symptomen kunnen ook al in de kindertijd of de adolescentie opduiken.

De naam van de ziekte omschrijft eigenlijk het ziektebeeld. Fibromyalgie betekent namelijk letterlijk ‘pijn in bindweefsel en spieren’. Andere veelvoorkomende symptomen zijn (ochtend)stijfheid, gemakkelijk spierpijn na inspanning, overgevoeligheid bij aanraking, geheugen- of concentratieproblemen en stemmingswisselingen die gepaard kunnen gaan met angstige of depressieve gevoelens. Daarbovenop kampen sommige patiënten met huidproblemen en spijsverteringsklachten.

Omdat pijnklachten het slaappatroon kunnen verstoren, lijdt een aanzienlijk aantal patiënten aan chronische vermoeidheid. Dit heeft niet enkel een negatieve impact op hun energiepeil overdag. Door het aanhoudende slaapgebrek maakt hun lichaam immers ook onvoldoende groeihormoon aan, waardoor spier- en bindweefsel zich minder goed herstellen. Op die manier belanden veel fibromyalgiepatiënten in een vicieuze cirkel.

Hoewel fibromyalgie al sinds 1976 officieel erkend is, bestaat er nog veel onduidelijkheid over deze chronische aandoening. Tot nu toe kon er geen duidelijke oorzaak achterhaald worden en in tegenstelling tot bij reuma worden er bij fibromyalgiepatiënten ook geen afwijkende bloedwaarden vastgesteld, noch zijn er aantoonbare afwijkingen van de spieren, de gewrichten of het bindweefsel te zien.

Onderzoekers vermoeden dan ook dat de oorzaak in de hersenen gezocht moet worden. Ze gaan ervan uit dat er iets misloopt bij de verwerking van pijnprikkels. Daarnaast zou er ook sprake zijn van een afwijkende aanmaak van de neurotransmitters endorfine en dopamine, die zowel het slaappatroon als de pijnbeheersing beïnvloeden.

Er bestaat geen geneesmiddel tegen fybromyalgie en de behandeling richt zich vooral op symptoombestrijding. Artsen schrijven hun patiënten vooral pijnstillers en slaapmedicatie voor en in sommige gevallen ook oxycodon, een krachtige pijnstiller die vaak gebruikt wordt bij hevige of chronische pijn. 

Dit medicijn kan de pijnklachten weliswaar verlichten, maar bij langdurig gebruik zijn er ook belangrijke nadelen aan verbonden. Zo kan er al snel gewenning ontstaan, waardoor patiënten steeds hogere doses moeten gebruiken om hetzelfde effect te bekomen. Bovendien worden er regelmatig nevenwerkingen gerapporteerd zoals duizeligheid, sufheid, slaapproblemen en obstipatie. 

Studie van het LUMC

Wetenschappers gingen op zoek naar een alternatieve behandeling. In 2017 startte het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) een onderzoek naar het effect van medicinale cannabis op fibromyalgiesymptomen. Tijdens de studie werd nagegaan hoe patiënten reageerden op de twee belangrijkste cannabinoïden uit de cannabisplant, namelijk CBD en THC.

Aan het onderzoek namen in totaal twintig proefpersonen deel. Er werden verschillende erkende metingen en tests uitgevoerd om een objectief beeld te krijgen van het effect van beide cannabinoïden op zowel de fysieke als de cognitieve en affectieve symptomen van de ziekte.

THC effectiever dan CBD

De deelnemers ondergingen onder meer een test waarbij de onderzoekers op één bepaalde plek op de hand drukten. Veel fybromyalgiepatiënten zijn namelijk overgevoelig voor aanraking en ervaren bij relatief weinig druk al hevige pijn. Aan de deelnemers werd gevraagd om aan te geven wanneer dit te pijnlijk werd. 

Uit de proef bleek dat de patiënten die een cannabisproduct met een hoog THC-gehalte gebruikt hadden duidelijk meer druk konden verdragen. Zij rapporteerden significant minder drukpijn in vergelijking met degenen die een product met een hoog CBD-gehalte of een placebo toegediend hadden gekregen.

Link naar het onderzoek:  Medicinale cannabis met veel THC verlicht pijn bij mensen met fibromyalgie • ReumaNederland

Druppels voor thuisgebruik

Uit de studie van het LUMC is dus gebleken dat THC veel effectiever is dan CBD om de pijnklachten van fibromyalgiepatiënten te verminderen. Bovendien heeft de psychoactieve component van cannabis een stress verlagend effect, het ontspant de spieren en bevordert een goede nachtrust. 

Dankzij THC-olie kunnen patiënten hun gebruik van slaap- en pijnmedicatie aanzienlijk terugschroeven of zelfs volledig achterwege laten. De olie kan eenvoudig toegediend worden met een paar druppels onder de tong en door de snelle werking ervaren de patiënten vrijwel meteen verlichting.  

Door Shanna Pettens

Tot op de dag van vandaag wordt William Shakespeare (°1564 – † 1616) gezien als de grootste schrijver die Engeland ooit heeft voortgebracht. De dichter en toneelschrijver was van alle markten thuis. Hij schreef zowel gedichten als toneelspelen en pinde zich niet vast op één enkel genre. Zijn oeuvre omvat zowel tragedies als kluchten. Daarnaast waagde hij zich ook aan historische stukken zoals Macbeth, dat deels gebaseerd was op het waargebeurde verhaal van de Schotse koning Mac Bethaid mac Finláech.

Dat zijn werk nog steeds relevant is, heeft enerzijds met de uitmuntende kwaliteit en anderzijds met de inhoud te maken. In zijn drama’s komen namelijk universele thema’s aan bod, zoals wraak, familievetes en onmogelijke liefde. De in Stratford-upon-Avon geboren auteur wordt als de eerste moderne toneelschrijver beschouwd en zijn stukken dienen nog steeds als inspiratie voor theatervoorstellingen, opera’s, musicals en films. 

De poëet had bovendien een enorme invloed op de Engelse taal. In het Britse woordenboek staan naar schatting 1700 woorden die voor het eerst door Shakespeare gebruikt werden. Tijdens het schrijven van zijn theaterstukken bedacht hij nieuwe begrippen, onder andere door voorzetsels voor bestaande woorden te plaatsen. Op die manier kwam het werkwoord ‘undress’ (uitkleden) en het bijvoeglijk naamwoord ‘invulnerable’ (onkwetsbaar) tot stand.

Ten slotte introduceerde hij complete uitdrukkingen die in het hedendaagse Engels nog steeds courant gebruikt worden. Denk maar aan ‘to vanish into thin air’ (in het niets verdwijnen) en ‘a heart of gold’ (een hart van goud) en ‘to break the ice’ (het ijs breken). Ook het beroemde citaat ‘to be or not to be’ uit de monoloog van Hamlet, het hoofdpersonage uit de gelijknamige tragedie, doet bij velen een belletje rinkelen. 

Verwijzingen naar cannabis in toneelstukken en sonnetten

Niet alleen Shakespeares literaire werk trok de aandacht van onderzoekers, ook over zijn privéleven werd druk gespeculeerd. Zo zagen literatuurwetenschappers in enkele van zijn sonnetten aanwijzingen voor zijn vermeende biseksualiteit. Sommigen meenden ook allusies op cannabis in zijn werk te herkennen.

Toespelingen op ‘de andere muze’ vinden we ondermeer terug in ‘The Merry Wives of Windsor’. In de komedie zegt één van de personages tegen het publiek dat hij ‘pipe wine’ wil drinken. Deze lijn tekst zou naar tabak kunnen verwijzen, maar ook naar een andere substantie die in een pijp gerookt kan worden.

Sonnet 76 bevat een duidelijkere aanwijzing, meer bepaald in het zesde vers dat luidt: ‘And keep invention in a noted weed’. ‘Een bekend kruid’ slaat vermoedelijk op cannabis en ‘invention’ op het creatieve denkproces dat aan het schrijven voorafgaat. 

Shakespeare zou overigens niet de enige schrijver van zijn generatie geweest zijn die cannabis als geestverruimend middel gebruikte om zijn creativiteit aan te scherpen. Zijn tijdgenoot Walter Raleigh scheen evenmin afkerig geweest te zijn van het geurige kruid.

Tot slot is er het vers ‘like as, to make our appetites more keen’ in sonnet 118. Het woord ‘appetite’ kan letterlijk ‘eetlust’ betekenen – één van gekende effecten van cannabis is dat het de eetlust stimuleert – maar kan ook verwijzen naar de zin om te schrijven of zelfs naar levenslust. 

Cannabisrestanten op pijpfragmenten

Het meest overtuigende bewijs vonden wetenschappers echter niet terug in Shakespeares teksten, maar in zijn tuin! De Zuid-Afrikaanse professor Francis Thackeray onderzocht samen met twee collega’s 24 pijpfragmenten die afkomstig waren uit Stratford-upon-Avon en omgeving en dateerden uit het begin van de 17de eeuw. Verschillende daarvan waren opgegraven uit de tuin van de beroemde schrijver.

Link naar studie: Shakespeare, planten en chemische analyse van vroege 17e-eeuwse klei ’tabak’ pijpen uit Europa (scielo.org.za)

Uit de chemische analyses van de plantenresten bleek dat acht ‘tabakspijpen’ sporen van cannabis bevatten. Vier van die pijpen kwamen uit Shakespeares tuin. In combinatie met de vermeende verwijzingen in zijn teksten kunnen we er dus van uitgaan dat één van de grootste schrijvers aller tijden een fervent cannabisgebruiker was.