Cannabisgeschiedenis: Medicinale cannabis vermeld in vijftiende-eeuws kruidenboek

De afgelopen decennia is onze kennis over het medicinale gebruik van cannabis enorm toegenomen. Uit verschillende wetenschappelijke studies is gebleken dat medicinale cannabis verlichting brengt bij allerlei kwalen of ze zelfs volledig kan genezen. Nochtans werd cannabis al eeuwenlang als medicijn gebruikt. Een kruidenboek uit de vijftiende eeuw toont aan dat de plant ook in onze contreien bekend stond om zijn weldadige eigenschappen.


Kemp of canapus

‘Den Herbarius in Dyetsche’ beschrijft de geneeskrachtige werking van maar liefst 150 planten, waaronder ook de cannabisplant.

Het boek was bedoeld als een praktisch naslagwerk voor wie eenvoudige kruidengeneeskunde wilde toepassen. De eerste gedrukte versie verscheen in 1484, wat betekent dat Den Herbarius één van de eerste boeken was die in het Nederlands gedrukt werden!


In het boek worden de verschillende toepassingen van ‘kemp’ of ‘canapus’ opgesomd. ‘Kemp’ is een benaming voor de cannabisplant die destijds geregeld voorkwam in onze streken, naast ‘hennep’ en ‘kennip’.

De term ‘canapus’ is mogelijk overgenomen uit de Latijnse versie van de kruidenencyclopedie. Naast de tekst is een houtgravure van de plant te zien. Het valt op dat de bladeren sprekend op die van de cannabisplant lijken.


Remedie tegen winderigheid

Ik weet niet hoe het dieet van onze voorouders eruitzag, maar winderigheid schijnt een veelvoorkomend ongemak geweest te zijn. De Antwerpse dichteres Anna Bijns schreef er zelfs een humoristische ballade over waarin haar devies ‘Tes beter geveesten dan qualijk gevaren’ (= Het is beter om een wind te laten dan je ongemakkelijk te voelen) meermaals voorkwam.

Wie een remedie tegen flatulentie zocht, kon bij Den Herbarius terecht. In de kruidenencyclopedie wordt het zaad van de cannabisplant tot tweemaal toe als een middel tegen winderigheid genoemd. Zo staat er dat ‘kempsaet’ de kracht heeft om de oprispingen en winden te verteren. Daarna wordt dit nog eens herhaald in een iets andere bewoording, namelijk ‘Kempsaet verdrijft de winden’.

Intussen weten we dat de zaden van de cannabisplant weliswaar zeer voedzaam zijn, maar relatief weinig medicinale eigenschappen bezitten. De meeste werkzame stoffen bevinden zich in de bloemen van de vrouwelijke plant. Afgezien daarvan is de bewering dat cannabis de winden verdrijft niet uit de lucht gegrepen. Zo werd onder andere aangetoond dat medicinale cannabis verlichting brengt bij het Prikkelbare Darm Syndroom (PDS).

Goed voor haar en huid

Volgens Den Herbarius hadden niet alleen het zaad, maar ook het sap en de bladeren van de cannabisplant een heilzaam effect. Eén van de toepassingsgebieden was wondverzorging. Volgens de kruidenencyclopedie zou het sap van de cannabisplant de pijn verdrijven en het genezingsproces versnellen. Vandaag de dag worden crèmes op basis van cannabis gebruikt om huidaandoeningen zoals psoriasis te behandelen.

Gezond haar is al eeuwenlang een symbool voor schoonheid, gezondheid en jeugdigheid. Wie in de vijftiende eeuw van een weelderige haardos droomde werd aangeraden om het haar te spoelen met een afkooksel van cannabisbladeren in combinatie met alsem. Deze formule zou roos bestrijden en de haargroei stimuleren. Tot nu toe werd deze informatie noch bevestigd, noch weerlegd.

Historische betekenis

Toen ‘Den Herbarius in Dyetsche’ verscheen was het drukken van teksten met losse loden letters – voordien gebruikte men houtblokken waarin telkens een volledige pagina gegraveerd was – een relatief nieuwe uitvinding. In de Lage Landen werd deze techniek voor het eerst toegepast in 1473. Vier jaar later, in 1477, verscheen De Delftse Bijbel als eerste gedrukte Nederlandstalige boek.

De afzetmarkt voor gedrukte boeken was eind vijftiende eeuw klein. Ten eerste omdat de kostprijs van een boek behoorlijk hoog was en ten tweede omdat een groot deel van de bevolking ongeletterd was. De eerste drukkers beperkten zich dan ook tot genres waarvan ze wisten dat ze goed in de markt lagen, zoals godsdienstige werken, grammaticaboeken voor de leerlingen van de Latijnse scholen en ‘klassiekers’, zoals ‘Karel ende Elegast’ en ‘Elckerlijc’.

Dat ook ‘Den Herbarius in Dyetsche’ in dit prille begin gedrukt werd is opmerkelijk en toont aan dat er bij het toenmalige lezerspubliek interesse voor kruidengeneeskunde aanwezig was.

Hoewel sommige beweringen inmiddels achterhaald zijn – bijvoorbeeld dat cannabisgebruik bij mannen tot onvruchtbaarheid leidt – is Den Herbarius een werk met een grote historische waarde.

Het kruidenboek is niet alleen één van de vroegste werken die in het Nederlands gedrukt zijn, maar het legde ook mee de basis voor de huidige plantengeneeskunde en het medicinale gebruik van cannabis.

Tekst: Shanna Pettens

0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een antwoord